ნამასტე ანუ ნეპალურ–ქართული ლექსიკონი

I

ნეპალში მოგზაურობის შემდეგ ძალიან გამიჭირდა არეული შთაბეჭდილებების დალაგება და შემდეგ მის გადმოსაცემად რაიმე ფორმის მოძებნა.
ამიტომ ჯერჯერობით რასაც გთავაზობთ ეს არის განმარტებითი ლექსიკონი, რომელშიც რათქმაუნდა ჩემეული განმარტებები, შეხედულები და შთაბეჭდილებებია.

ნამასტე– ნეპალური მისალმება. ეს ის სიტყვაა, რომელსაც ნეპალში ყოფნის დროს არაერთხელ იტყვი. ეტყვი ნეპალელს, ეტყვი უცხოელ ტურისტს, ეტყვი ქართველ თანამეინახეს. ეტყვი ისეთ კონტექსტშიც, როცა გამარჯობის თქმა სულაც არაა საჭირო, უბრალოდ ეს ერთადერთი სიტყვა იქნება, რომელიც გეცოდინება.

"Nama" ნიშნავს თავის დაკვრას, "as" ნიშნავს "მე" და "te" ნიშნავს 'შენ" ანუ  Namaste  სიტყვასიტყვით იქნება "მე თავს გიხრი შენ. "

Om Mani Padme Hum- ეს გახლავთ სიმღერა, რომელიც მთელს მოგზაურობას ფონად გასდევდა. კაფიდან–კაფეში, მაღაზიიდან–მაღაზიაში, ყველგან ამ სიმღერის ხმა გამოდიოდა. ჩვენ  მას "ომარი ბენტერა" შევარქვით – ისე კი ტიბეტური ლოცვა თუ შელოცვა ყოფილა. ტიბეტელ ბუდისტებს სწამთ რომ ამ სიტყვების ხმამაღლა ან ჩუმად წარმოთქმით ან თუნდაც წაკითხვით -დალოცვილი იქნები. თუ ამ პოსტის წაკითხვას აპირებთ, გირჩევთ ეს სწორედ ამ მუსიკის ფონზე გააკეთოთ. ჩემეულ ნეპალურ განწყობას მოგიტანთ.

კატმანდუ –ნეპალის დედაქალაქი, ერთმილიონამდე მაცხოვრებელით. იგი ნაახლოებით 2000 წლისაა და მოიცავს კიდევ ორ პატარა ქალაქს: პატანსა და ბახტაპურს და რამდენიმე სოფელს. სამივე ქალაქის მონუმენტები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. დღის მანძილზე კატმანდუს ქუჩებში სიარულს საკმაოდ დიდი ნებისყოფა სჭირდება. ფეხით მოსიარულეების, რაქშების, ტაქსებისა და მოტოციკლეტების რაოდენობა და მათი ქაოტური მოძრაობა კატმანდუს ვიწრო ქუჩებში –არაერთხელ გაწყევლინებთ თავბედს, მითუმეტეს , როცა ამ ყველაფერს გამაყრუებელი და გაუჩერებელი სიგნალების ხმას დავუმატებთ. თუ ტურისტი ხარ მაშინ მაღაზიის გამყიდველების მიპატიჟებაზე თავაზიანი უარის თქმა და ქუჩაში აკიდებული, რომელიმე ნეპალური ინსტრუმენტის გამყიდველის მოშორებაც არაერთხელ მოგიწევთ. მე პირადად ყველა ზემოთჩამოთვლილს გულადად ვუმკლავდებოდი, ერთადერთი რამაც ყველაზე მეტად შემაწუხა, საშინელი მტვერი და ნაგავია (შესაბამისი სუნით). ადგილობრივების უმრავლესობა მტვრის გამო ქუჩაში ნიღბებით დადის. კატმანდუმ ჩემში, ისევე როგორც ჩემს მეგობრებში გაურკვეველი გრძნობა დატოვა. გრძნობა, რომელიც არც სიყვარულია და არც სიძულვილი ან უბრალოდ ორივე ერთად.

კატმანდუში და მის სიახლოვეს ტურისტებისთვის აუცილებელად მოსანახულებელი ღირსშესანიშნაობებს შორისაა:

Durbar Square: რომელიც წარმოადგენს ნეპალის ძველი სამეფოს სასახლეების ნაშთებს. ნეპალში სამი დურბარ სკვერია კატმანდუს, ბახტაპურის და პატანის და სამივე მათგანი იუნესკოს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობის ძეგლებშია შეტანილი. მე სამივე სკვერი მოვინახულე და უამრავ საინტერესო არქიტექტურის მქონე  რელიგიურ ნაგებობებს, სასახლეებსა და სხვადასხვა დანიშნულების კოშკებს შორის ყველაზე მეტად – ოქროს კარიბჭე, 55 სარკმელიანი სასახლე და კამასუტრას კოშკი დამამახსოვრდა.

Pashupatinath Temple– გახლავთ ყველაზე ძველი ინდუსური ტაძარი კატმანდუში, რომელიც გაშენებულია მდინარე ბაგმათის ნაპირზე. საოცარი არქიტექტურის გარდა, რამაც ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა –ეს მიცვალებულის დაწვის ცერემონია იყო. ეს უკანასკნელი საკმაოდ მძიმე და შემზარავი საყურებელია, ამიტომაც თუ სუსტი ნერვების პატრონი ხართ არ გირჩევთ ამ ვიდეოს ყურებას, განსაკუთრებით ბოლო კადრების.

ბუდას ტაძარი- Bauddhanath ერთ–ერთი დიდი ბუდისტური ტაძარია მსოფლიოში. იგი მე–5 საუკუნეშია აშენებული და განსაკუთრებულად წმინდა ადგილს წარმოადგენს ტიბეტელი ბუდისტებისთვის. ბუდას ტაძარმა რასაც ქვია "დამიფსო თვალები" ცოტა თავისი სილამაზით და ცოტაც მის თეთრ კედლებზე არეკლილი მცხუნვარე მზის სხვივების გამო. ბუდას ტაძრის ირგვლივ ლამაზი არქიტექტურული ნაგებობები, მაღაზიები და კაფეებია, რაც ტაძარს ტურისტებისთვის კიდევ უფრო მიმზიდველს ხდის.

პოჰარა–კატმანდუს შემდეგ პოჰარაში ჩასვლა – ძალიან დიდი შვებაა. პოჰარა სიდიდით მეორე ქალაქია, მაგრამ გაცილებით წყნარი, სუფთა და უსუნო ვიდრე კატმანდუ.  მას ნეპალის ტურისტულ დედაქალაქსაც უწოდებენ, რადგან სწორედ აქედან იწყება ტრეკების უმეტესობა ანაპურნას დასალაშქრად. გარდა ანაპურნას მყინვარიანი ხედებისა, პოჰარას ბუნებას კიდევ სამი ტბა ალამაზებს. ჩვენ სწორედ ამ ქალაქში დავყავით ჩვენი მოგზაურობის უმეტესი დრო. იქ ყოფნის დროს კი ვფიქრობდი, თუ ევროპაში გინდოდა წასვლა , რაღა ნეპალში ჩამოხვედითქო– მაგრამ მთლად ასეც არ იყო საქმე. უბრალოდ პოჰარა , თავისი უამრავი ტურისტით, ათასგვარი მაღაზიებით, კაფეებითა, ბარებით და ღამის ცხოვრებით სავსე – და ამავე დროს საოცრად მყუდრო ატმოსფეროთი ნამდვილად მიმზიდველი იყო– კატმანდუს ქაოსის შემდეგ. თუმცა რამდენიმედღიანი წინ და უკან ბოდიალისა და ყველა ღირსშესანიშნაობების ნახვის შემდეგ –ცოტა არ იყოს და მოსაბეზრებელიც გახდა.

ანაპურნა- არის ჰიმალაების ნაწილი, რომელიც შეიცავს 8ათასიან მწვერვალს ანაპურნა I-ს და კიდევ 29 - ექვს–შვიდათასმეტრიან მწვერვალებს. თავად სახელი ანაპურნა- ითარგმნება , როგორც მოსავლის ქალღმერთი. პოჰარადან ყველაზე ლამაზი რაც მომეჩვენა მისი ერთერთი მწვერვალი Machhapuchhre– გახლდათ. იგი ითარგმნება როგორც "თევზის კუდი" და რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის და უბედური შემთხვევების  შემდეგ მასზე ასვლა აკრძალულია.




რაქშა– ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებული და მოსახერხებელი სატრანსპორტო საშუალება ნეპალში. მე ერთხელ ვიჯექი ველოსიპედზე შებმულ ეტლში, მართალია , ცოტა შემეშინდა ისე მივქროდი დაღმართებზე, და ცოტაც მოგვატყუეს და შორს ჩამოგვსვეს დანიშნულების ადგილიდან, მაგრამ მაინც შთამბეჭდავი მგზავრობა იყო. რაქშასთან ერთად ნეპალში- ფართოდ გავრცელებული სატრანსპორტო საშუალებებია: ტაქსი(პატარა ზომის), მოტოციკლეტი და ველოსიპედი.

შიშა– ჩვენებურად ჩილიმი. ყველა ბარისა და რესტორნის მენიუს განუყრელი შემადგენელი ნაწილი.

ჰაშიში- ყველაზე გავრცელებული ნარკოტიკული საშუალება ნეპალში, რომელსაც სთავაზობენ ყველას და ყველგან. კატმანდუს ქუჩებში სიარულისას მუდმივად გვესმოდა ჩურჩულით ნათქვამი ჰშშ. ოფიციალურად აკრძალულია და კანონითაც ისჯება, უფროსწორად პოლიცია თუ დაგიჭერს ჯარიმაა, მაგრამ მე იქ ამის გამო დაჭერილი არავინ მინახავს.

პაშმინა– ანუ ქიშმირი და მისგან დამზადებული სხვადასხვა საქონელი, ძირითადად კაშნეები. თურმე ნეპალური ქიშმირი გამოირჩევა თავისი მაღალი ხარისხით. ეს გამოწვეულია ჰიმალაებში მცხოვრები მთის თხების ბეწვით, რომლებსაც ცივი კლიმატის გამო აქვთ განსაკუთრებულად თბილი და ამავდროულად მსუბუქი ბეწვი.

შესაბამისად ნეპალელები დიდი სიამაყით ჰყიდიან უმაღლესი ხარისხის ქიშმირისგან დამზადებულ კაშნეებს ყოველ ნაბიჯში და დიდი არჩევანიც აქვთ.

რუპია– გახლავთ ნეპალური ფული. 1ლარი დაახლოებით უდრის 50 რუპიას. ფული, ნეპალელებისთვის საარსებო საშუალებასთან ერთად, ვაჭრობის საშუალებაცაა. ნეპალში ნებისმიერი ნივთის შეძენისას, ან თუნდაც ტაქსით ვაჭრობისას- მუდმივად გიწევს ვაჭრობა. თუ რათქმაუნდა არ გაქვს სურვილი ხუთმაგი გადაიხადო. ბევრჯერ ყოფილა შემთხვევა , როცა 1000რუპიად დაფასებულიო ნივთი ბოლოს 200-ად გვიყიდია, ან 700-ად დაფასებულ მგზავრობაში - 300 გადაგვიხდია. ერთ ნივთზე ვაჭრობა შეიძლება ერთ საათს გაგრძელდეს, ნეპალელები ადვილად მოგყვებიან ფასზე , თუ რათქმაუნდა უღირთ, თუ არადა შენს შეთავაზებულ ფასზე უბრალოდ გულიანად გაიცინებენ და თბილად გამოგემშვიდობებიან.

ჯერჯერობით აქ უნდა გავწყვიტო, კიდევ იმდენი რამე მახსენდება II ნაწილსაც მალე შემოგთავაზებთ, რომელიც ნეპალური სასმელ–საჭმელებსა და კიდევ სხვა მნიშვნელოვან ადგილებს მიეძღვნება.