მაჭახელი

ბაზგირეთის შემდეგ ართვინი და ბორჩხა გავიარეთ და მაჭახელისაკენ ავიღეთ გეზი. მაჭახელზე ბევრი რამ მსმენოდა, მაგრამ კონკრეტულად რა არც კი ვიცი.
 თქვენც ასე რომ არ იყოთ მცირედი ისტორიული ექსკურსი:

მაჭახელი, მიჭიხიანი, ისტორიული თემი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, აჭარაში მდინარე მაჭახელას და მისი შენაკადების: მინდიეთის წყლისა და ეფრატის ღელის ხეობებში. XVII საუკუნის პირველ მეოთხედში ოსმალებმა დაიპყრეს მთელი სამცხე-საათაბაგო. ამავე პერიოდიდან ლაზეთთან ერთად აჭარა-მაჭახელი ჩამოაცილეს საქართველოს; თავდაპირველად ცალკე სანჯაყს(ოლქს) წარმოადგენდა მაჭახელი, რომელიც ჩილდირის (ახალციხის) ვილაიეთში შედიოდა. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 ომის შემდეგ 1878 ბერლინის კონგრესის გადაწყვეტილებით, მაჭახელი, საქართველოს სხვა ისტორიული ტერიტორიებთან ერთად, ოსმალთა უღლისაგან დროებით განთავისუფლდა. ამ ომის შემდეგ მაჭახლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი თურქეთშიმუჰაჯირობა განაპირობა რუსეთის ხელისუფლების მიერ ხელოვნურად შექმნილმა მძიმე პირობებმა. გადაიხვეწა:

დღეს მაჭახელის ერთი ნაწილი, ზემო მაჭახელი, კვლავ თურქეთის საზღვრებშია, ქვემო მაჭახელი კი საქართველოს შემდაგენლობაშია;  ზედა ჩხუტუნეთი, ქვედა ჩხუტუნეთი, ჩიქუნეთი, ცხემლარა, სკურდიდი, აჭარისაღმართი, ქედქედი, სინდიეთი, ჟანივრი, გორგაძეები, საფუტკრეთი და სხვ. თურქეთის საზღვრებშია: ხერთვისი, მინდიეთი, აკრია, ქვაბისკავი, ზედვაკე, ეფრატი. (ვიკიპედია)

მე სწორედ თურქეთის საზღვრებში მოქცეული მაჭახელისკენ მქონდა გეზი აღებული. ისევ აღმართებზე რომ დავიწყეთ და თანაც ნამიან ნისლში- ცოტა კი შემეშინდა , ნუთი ისევ მთაში და 2000-3000მეტრზე მივდივართქო ( მესტიის და ბაზგირეთის მერე ), მაგრამ უღელტეხილი გადავიარეთ და დაღმართ-დაღმართ დავუყევით გზას (რომლის სამუშაოებიც მიმდინარეობდა).
ნელნელა მაჭახელის სოფლებიც გამოჩნდა და მეც მივხდი რომ ამჯერად ალპურ ბუნებასთან და ხრიოკ მიწასთან სულაც არ გვქონდა საქმე, არამედ აბიბინებულ , გამწვანებულ, ტყიან სოფლებში მივდიოდით, სადაც როგორც წესი მოსავალიც დიდია და ხალხიც მთის ხალხთან შედარებით უფრო ლაღი და თავისუფალი.
მოლოდინი გამართლდა. ჩვენმა მასპინძელმა კარგი ქართული სალამი გვითხრა და შინისაკენ გაგვიძღვა. გზად მთისკენ გაიშვირა ხელი- ამ მთას ხომ ხედავთო გვითხრა- აი სახლი რომ დგას მთის ძირში ეგ სახლი და ბაღჩა ჩვენიაო- ბაღჩის იქით კიდე თქვენიო. ესააო ჩვენი საზღვარი და გაეცინა. მართლაც ამ სოფლიდან 15 წუთში საქართველოში შეგეძლო ფეხით გადმოსვლა. ამიტომაც იყო რომ როუმინგი გამოვრთე და ბედნიერად ჯეოსელით შინ გადმოვრეკე.
იმ საღამო მასპინძლების ოჯახში სასიამოვნოდ გავატარეთ და მეორე დღიდან ხეობის დათვალიერებას შევუდექით






















გზად ხალხს ვხდებოდით, ყველას ქართულად ვესალმებოდით და ქართულადვე გვპასუხობდნენ. მასპინძლებმა ძალიან ლამაზი ადგილები გვანახეს, გზად სხვა სოფლებიც გავიარეთ და შეიძლება ითქვას გარკვეული წარმოდგენა შეგვექმნა მთლიანად ხეობაზე. უფროსებმა კარგად იცოდნენ ქართული, მაგრამ ახალ თაობას უჭირდა ქართულად მეტყველება, თუმცაღა მათშიც დავინახე ყველაფერი ქართულის სიყვარული, განსაკუთრებით მაშინ როცა ჰამლეტ გონაშვილის სიმღერები ჩაგვირთეს.

 ბათუმის შესახებ დიდმა თუ პატარამ იცოდა. იცონდენ როგორ გაალამაზეს და მოაწყეს და ძალიანაც უხაროდათ. ჩვენმა მასპინძელმა გვითხრა - მაგას რა ჯობიაო, ახლა ბათუმიდანაც შემოვა ტურისტიო, ჩვენც რომ კარგად ვიქნებით თქვენსკენ გამოვუშვებთო და ასე დავეხმარებით ერთმანეთს გაძლიერებაშიო. ტურისტები მაჭახელში ჩვენს იქ ყოფნაშიც ჩამოვიდნენ სტამბულიდან. მასპინძლები მათ ტიპიურ ქართულად დახვდნენ - იქაური ქართული საჭმელებით (1.ფოტო ”მალაჰტო”-მწვანე ლობიო ნიგვზით, 2. ფოტო- ”სილორი” , რომელსაც აჭარის მაღალმთიან სოფლებშიც აკეთებენ) და ქართული ღვინით.

 სამწუხაროდ მაჭახელში მხოლოდ ორი დღე დავრჩით , მაგრამ საკმაოდ ნაყოფიერი და ინფორმაციული ორი დღე აღმოჩნდა. ბევრი შთაბეჭდილებებიც მივიღეთ და გარკვეულწილად შინაურულადაც ვიგრძენით თავები. იმდენად ახლობელი იყო  მაჭახელელების საუბარი, საქციელი და ტრადიციები , რომ დაგავვიწყდა კიდეც რომ თურქეთის ტერიტორიაზე ვიყავით და არა საქართველოში, მაღალმთიანი აჭარის სოფლებში . ეს შეგრძნება რამდენადაც სასიხარულო იყო, იმდენად სევდის მომგვრელიც...
თუმცაღა მინდა დადებით ნოტაზე დავასრულო და გეტყვით რომ გამოვიკითხე როგორ შეიძლება მაჭახელში წასვლა , დათვალიერება, ღამის გათენება და ა.შ. და მინდა გითხრათ რომ სულ მარტივი პროცედურებია გასავლელი. ვფიქრობ , რომ დროა  ანტალიებში და ბოდრუმებში სიარულთან ერთად - აქვე საზღვართან მყოფი თურქეთში დარჩენილი ქართული სოფლები მოვინახულოთ, ჩვენი ხალხი გავიცნოთ და ის ლამაზი ბუნება საკუთარი თვალებით ვნახოთ , რის გულისთვისაც სტამბულიდან 1400კილომეტრს გადიან თურქი ტურისტები.

 შენიშვნა : მაჭახელა, ისტორიულ მაჭახელის ხეობაში დამზადებული კაჟიანი თოფის, დამბაჩის სახელწოდება. საქართველოში ცნობილია XVIII საუკუნის II ნახევრიდან. XIX საუკუნეში სხვადასხვა სახი მაჭახელა მზადდებოდა, მათ შორის საუკეთესო იყო ლულახრახნიანი, მოსევადებული. მაჭახელის დასამზადებელი დაზგა დაცულია აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში.(ვიკიპედია)